Πώς ο ευρωπαϊκός αποικισμός δημιουργεί περισσότερα υβρίδια ζώων

Οι άνθρωποι εδώ και χιλιάδες χρόνια «μετακινούν» φυτά και ζώα πέρα από τις φυσικές περιοχές εξάπλωσής τους, παρακάμπτοντας γεωγραφικά εμπόδια όπως βουνά, ωκεανούς και ερήμους, που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα εμπόδιζαν τη διασπορά τους.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του theconversation.com, αυτή η ανθρώπινη παρέμβαση είχε ως αποτέλεσμα την επαφή πληθυσμών που είχαν παραμείνει απομονωμένοι για χιλιάδες ή ακόμη και εκατομμύρια χρόνια, οδηγώντας σε αύξηση του υβριδισμού μεταξύ ειδών και υποπληθυσμών.

Ο υβριδισμός στα ζώα αποτελεί εδώ και δεκαετίες αντικείμενο έντονης επιστημονικής αντιπαράθεσης. Πολλοί επιστήμονες τον αντιμετωπίζουν ως απειλή για τη βιοποικιλότητα, καθώς συχνά συνδέεται με προβλήματα υγείας, μειωμένη αναπαραγωγική ικανότητα ή απώλεια χαρακτηριστικών που επέτρεψαν σε έναν πληθυσμό να προσαρμοστεί επιτυχώς στο περιβάλλον του. Ωστόσο, νέα δεδομένα έρχονται να ανατρέψουν αυτή τη μονοδιάστατη αντίληψη.

Μια νέα, εκτενής γενετική μελέτη για τα αυστραλιανά ντίνγκο, που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό PNAS, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο υβριδισμός με ευρωπαϊκά σκυλιά, είδος που εισήχθη στην ήπειρο από τους αποίκους, ενδέχεται όχι μόνο να μην έβλαψε τα ντίνγκο, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις να τους προσέφερε και εξελικτικά πλεονεκτήματα.

Από την απομόνωση στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας

Τα ντίνγκο, αν και προέρχονται από οικόσιτους σκύλους, απομονώθηκαν από άλλους πληθυσμούς πριν από περίπου 3.500 χρόνια. Μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα εξελίχθηκαν σε ελεύθερα ζώντα, κορυφαία αρπακτικά, προσαρμοσμένα στα ποικίλα και συχνά σκληρά οικοσυστήματα της Αυστραλίας. Η ξεχωριστή μορφολογία και συμπεριφορά τους έχει οδηγήσει ορισμένους επιστήμονες να τα θεωρούν ακόμη και ξεχωριστό είδος.

Η άφιξη των Ευρωπαίων από τα τέλη του 18ου αιώνα άλλαξε ριζικά το τοπίο. Τα κατοικίδια σκυλιά που έφεραν μαζί τους ήρθαν σε επαφή με τα ντίνγκο, προκαλώντας υβριδισμό και τροφοδοτώντας μια συνεχιζόμενη διαμάχη: είναι τα σημερινά ντίνγκο «καθαρά» ή αποτελούν γενετικό μωσαϊκό;

Το πρόβλημα της «καθαρότητας»

Η συζήτηση γύρω από την καθαρότητα των ντίνγκο δεν είναι απλώς επιστημονική. Έχει άμεσες πολιτικές και οικολογικές προεκτάσεις, καθώς χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει είτε την προστασία είτε τη μαζική εξόντωσή τους, ιδίως σε περιοχές όπου συγκρούονται με την κτηνοτροφία.

Μέχρι σήμερα, οι γενετικές μελέτες έδιναν αντικρουόμενα αποτελέσματα. Ο βασικός λόγος ήταν η ανάγκη σύγκρισης με έναν «καθαρό» πληθυσμό αναφοράς – κάτι σχεδόν αδύνατο, δεδομένων των αιώνων συνύπαρξης ντίνγκο και σκύλων.

Τι αποκάλυψαν τα αρχαία οστά

Για να ξεπεράσουν αυτό το εμπόδιο, οι ερευνητές αλληλούχησαν DNA από αρχαία οστά ντίνγκο που βρέθηκαν σε σπηλιές στην πεδιάδα Νούλαρμπορ, στη νότια Αυστραλία. Τα δείγματα αυτά προέρχονταν από ζώα που έζησαν πριν από το 1788, δηλαδή πριν από την άφιξη του Πρώτου Στόλου και την ευρωπαϊκή αποίκιση.

Η σύγκριση των αρχαίων γονιδιωμάτων με εκείνα των σύγχρονων πληθυσμών έδειξε ότι τα ντίνγκο της βορειοδυτικής Αυστραλίας παραμένουν σχεδόν αμιγή, χωρίς ανιχνεύσιμη ευρωπαϊκή καταγωγή. Αντίθετα, στα νοτιοανατολικά της χώρας, σε ορισμένους πληθυσμούς έως και το 25% του γονιδιώματος προέρχεται από ευρωπαϊκά σκυλιά.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι αυτή η ευρωπαϊκή γενετική συνεισφορά είναι «σπασμένη» σε μικρά τμήματα σε όλο το γονιδίωμα, γεγονός που δείχνει ότι ο υβριδισμός δεν είναι πρόσφατος. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι συνέβη τουλάχιστον πριν από δέκα γενιές.

Ο ρόλος της ανθρώπινης παρέμβασης

Η περίοδος έντονου υβριδισμού συμπίπτει με τα μαζικά προγράμματα εξόντωσης ντίνγκο στα μέσα του 20ού αιώνα, όταν δηλητηριασμένα δολώματα ρίχνονταν από αέρος για τον περιορισμό των πληθυσμών τους. Η δραστική μείωση των ντίνγκο φαίνεται ότι αύξησε τις πιθανότητες ζευγαρώματος με σκύλους, καθώς η εύρεση συντρόφου του ίδιου είδους έγινε εξαιρετικά δύσκολη – ένα φαινόμενο που έχει παρατηρηθεί και σε άλλα είδη, όπως οι σκωτσέζικες αγριόγατες.

Όταν ο υβριδισμός γίνεται πλεονέκτημα

Παρά τις ανησυχίες, η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο υβριδισμός αύξησε τη γενετική ποικιλομορφία των ντίνγκο στη νοτιοανατολική Αυστραλία, μειώνοντας τις αρνητικές επιπτώσεις της ενδογαμίας. Παράλληλα, ορισμένα γονίδια που προήλθαν από ευρωπαϊκά σκυλιά φαίνεται να προσφέρουν καλύτερη άμυνα απέναντι σε μολυσματικές ασθένειες που εισήχθησαν στην ήπειρο.

Ένα νέο μοντέλο διατήρησης

Οι επιστήμονες προτείνουν μια αλλαγή φιλοσοφίας στη διαχείριση των ντίνγκο. Αντί να δίνεται έμφαση στην απόλυτη «καθαρότητα», στόχος θα πρέπει να είναι η διατήρηση επαρκών και υγιών πληθυσμών, ώστε η φυσική επιλογή να μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά.

Σε έναν κόσμο όπου ο υβριδισμός γίνεται ολοένα και πιο συχνός – από τον σολομό της Σκωτίας έως τα αλπακά των Άνδεων – τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η κατανόηση του παρελθόντος είναι απαραίτητη για τη σωστή διαχείριση της βιοποικιλότητας στο μέλλον.